तीजेर तेवारे लार कायी जपमेलोच-राजू मिश्रा

❤️❣️ *जै गोर जै मरीयामा जै सेवालाल* ❣️❤️

 

🌾🌾 *तीजेर तेवारे लार कायी जपमेलोच* 🌾🌾

 

गोरमाठीर तीजेर तेवार यी यीसवीसन पूरव ८००० ते ५००० वरस आंगाडीयाती चलो आरोच. कातो तीजेर तेवारेम येक गीद बोलेम आवच आण वू गिद आशो छ क.

1) *कूणसे देशेती आयीये सोनकी,*

*मोवना रो दळ भीजेगो ये,*

*मेरगडेती आययी सोनकी,*

*मोवना रो दळ भीजेगो ये,*

 

*कूणशो सोजा लायीये सोनकी,*

*मोवना रो दळ भीजेगो ये,*

*तीजेरो सोजा लायीये सोनकी,*

*मोवना रो दळ भीजेगो ये,*

 

यी गिद *सिंधू संसकृरूती* मायीर *मोवना नगरीर* वूलेख करच. यीच गिद जे आजेर घडीन *बलुचिस्थान* येमायीर *मेरगडेर संस्कृतीर* वूलेख करच. आण ये दोयी संसकृरूतीर विचार किदेतो *८००० ते ५०००* वरस जून छ करन विज्ञान केरोच. जे याडी कनायी कूनसी शाळाम कोणी गी, काॅलेजेम कोणी गी, वू याडी वो मोवना नगरीर आन मेरगडेर वाते करच कातो वोदूर नाळ वत कती तरी जूडच. यी तेवार गोरूम घणे माणेपानेती आणी घणे हूसेती मणायेम आवच. यी तिजेर तेवार मणायेर कायी गरज पडी भा. येर लार कायी कारण र यी वाते जणा म जाळंण लेयसारू दि चार डायंसांळे लोकूण भेटो, तांडो तांड फरो आन *भिमणीपुत्र बापुर काही लेख, आनवाल, आण पुस्तके वाचो* जना मण कायी वाते मालम पडी. वोच वाते म तमार हूडीयांग मांडेवाळो छू.

वोदु कनेती मण मायती मळी क तिजेर तेवारे मायी भी गोरमाठी आंधश्रधा न बाळगता. वोर लार येक वैज्ञानिक दृष्टीकोण रकाडण तिजेर तेवार मणायवाळो समाज र. गोर सिंध्दु संस्कृतीर आंगाडीयार मेरगडेर संस्कृतीर *धणी मालक* र येर पुरावम याडी भेण येक केणावट भी कच क.

 

*म छुये केलाग ये देशेर हरपंणी,*

*तु छी केलाग मांदी ये देशेर धणी,*

*वोरे बाद लादे केलाग हाम लदेणी*

 

आसे तराती गोर सिंध्दु संस्कृतीर मालक र येर पुरावा मळच. पण जना गोरूर संस्कृतीप आर्य लोकुर आक्रमण वो जना हामार संस्कृती, हामार घरबार, नगरी से बरबाद वेगो. आन हामेन नगरी सोडेन मजबुर वेणु पडो. गोर सिंध्दु संस्कृतीम वेते जना भी यी समाज ढोर जिव जनगाणी पोशेवाळ र. आन आनाज पिकान वू आनाज सारी दनीयान पूरायरो काम करतोतो. *आनाजेर पडताणी करेसारू तिज नामेर सन गोरूम अस्तित्वेम लाय.* जेम घवूंरच वापर किदे कारण घवूं यी सबेती जूनो आनाज छ यी आनाज सिंधू संस्कृतीम सापडमेलोच. तिज येर सारू पेरातेती की जे घवूं छ वो घवूंर परिक्षण करेसारू तांडेर नायक तिज पेरातोतो. आण वो तिजेर नुसार वोर भाव ठरायम आवतोतो. गोर रिते नुसार जना तिजेर तेवारेन सुरूवात वेतीती जना याडी भेन नायके घर जान तिज पेरायरी वाते नायकेन केन नायकेर परवान काडतीती. आन पच सांज पडी तिज पेरायर ठर जाव पच छोरीय तिसरेक पोर मकोडार धुड लेयेन जाव आन जातु जातु वो गिद बोलच क

 

2) *मकोडा धुड काडो जलदीश रे,*

*मकोडा तारी सातण आयी रे,*

*मकोडा धुड काडो जलदीश रे,*

 

आन पच धुड लाव आन पच सेज जेर जेर घरेर घंवू थोडा थोडा गाळतीती. आन पच नायक नायकण तांडेर पंच बलाव आन पच सांज पडी तीज पेराव. पण तिज पेरायर आंगाडीया याडी येक गीद बोलतीती.

 

3) *म वोलडी मंगायी हडपाती,*

*म धूंडे मंगायी सींधू घाटीती,*

*म घंवू मंगायी मोवना नगरीती,*

*म पाणी मंगायी सींधू नदीती,*

*म झूलर बलायी घणे हूसेती,*

 

आसे तराती गिदेप रमती रमन हामार याडी भेन वो गिदे मायीन घंवु यी आनाज कतराक जुनो छ येरो शोध सिंध्दु संस्कृतीम लागोच. यी वात जतातीती आन पच तीज पेरेर टेमेन तीजेम घंवू पडेर बाद याडी आजीक येक गीद बोली.

 

4) *कूण पेरायो तीज ये घंवूला डेडरीया,*

*नायक बापू पेरायो तीज घंवूला डेडरीया,*

*कूण पेरायो तीज ये घंवूला डेडरीया,*

*नायकण याडी पेरायी तीज ये घंवूला डेडरीया,*

 

5) *वड फुंदी मारे मोवनारे देश,*

*वड फुंदी मारे मोवनारे देश,*

*मारे मोवनारी खबर लियाये फुंदी,*

*वड फुंदीये कायी रंग लेरी,*

 

*वड फुंदी मारे हड्डपारे देश,*

*वड फुंदी मारे हड्डपारे देश,*

*मारे हड्डपारी खबर लियाये फुंदी,*

*वड फुंदीये कायी रंग लेरी,*

 

 

आसे परकारेती तीज पेरद आन वो तीजेन आपणे बालबच्या वांगर देकभाल कर. पच वोन नव दाड रोज सांज परभाती कूंवारी छोरी पाणी नाकेन जाव आन जातु जातु छोरी गिद बोल क.

 

6) *जोगीतो आयोये सातणुरे तांडेम,*

*ओन दिजो धोबेकी जार जोगी वाटे चालो,*

*ओन पुचु बापेरी खबर याडीरी खबर जोगी वाटे चालो,*

*जोगीतो आयोये सातणुरे तांडेम,*

*ओन दिजो धोबेकी जार जोगी वाटे चालो,*

*ओन पुचु नायकेरी खबर नायकणेरी खबर जोगी वाटे चालो,*

 

आसे प्रकारेर नाळी नाळी गिद बोलन छोयीय पाणी नाकेन जाव आन पच पाणी नाकतु नाकतु सदा येक गिद बोल क.

 

7) *घंवूलाप रोसला ये मारी लाडो ये बायी,*

*चुंगला रळजाये ओरो राहुल विरेंळा,*

*घंवूलाप रोसला ये मारी लाडो ये बायी,*

*चुंगला रळजाये ओरो राहुल विरेंळा,*

 

आन वोर देकभाल करेर जीमेदारी तांडेरी छोरीय लेतीती पुर्ण नव दाडेर कालावधीम याडी भेन घणी प्रकारेर रमती रमतीती. आन पच जे गोर वयीवाटे नुसार *पछमी* र दन जे हिंदोळो नाकतेते. वू हिंदोळो तिज तुट वो दनेतोणी बांधन रेतोतो तो याडी भेन वो हिंदोळेर भी आणंद लेतीती आन हिंदोळेप गिद बोलतीती.

 

8) *सातळो पीळीय पीलोणेरी वेल ये,*

*सातणो काका बाबारी दोयी भेनये,*

*सातणो येके लूंगेन दोयी खायाये,*

*सातणो काळ पडीय भमजायाये,*

*सातमो सकाळ पडीय मलजायाये,*

 

9) *कागला सोनो पीतळ तारो देश रे,*

*कागला वुचीसी हावेलीम रेस रे,*

*कागला याडी बापुन मत केस रे,*

*कागला तरी बेटीन वनवाश रे,*

 

आसे प्रकारेती याडी गिद बोल आन वो कागलान आपण वेदना केतीती. कातो गोर वयीवाटेम कागलान घणो महतव देयेम आवच. आपणे गोर वयीवाटेम कागलान निरोप पुचायवाळो कतोच *मेसेंजर* करण मानाचा. कारण आसो छ क आज भी मार घरेमूंडीयांग आन जर कागला बरकाय तो मार दादी कच आज पामण आवच. कागला घणो बरकारोच कागला बरकायतो सासीज पामण आवजातेते. करण वो कागलान गोर निरोप पुचायवाळो माने करण वु छोरी वोद वेदना कागला कन मांडी. आसे परकारेती हिंदोळो हिचल आन पच तिज तुटेर दन कन कन आव जाव. आन पच आठवे दनेर रातेन ढंबोळी रेतीती. आन पच ढंबोळीर दन *गणगोर-गणगोरी* बेसारण सांज पडी नायकण सेर घर घर जान वोलडी पुजतीती. आन पुजेर वना भि गिद बोल क.

 

10) *तु आवरी, तु गवरी,*

*तु चंदणेर पिढीया बेसरी,*

*तु नाचरी, तु कुदरी*

*जातेरो बेटा ठटा करे,*

*जातेरी बेटी मस्करी करे,*

*तु आजरीया पेर,*

*तु बाजरीया पेर,*

*सुंवांशे बोल सारेंगी बोल,*

 

वोलडी पुजनु वेयेपर रात भर याडी भेन *छोरी छच्यार* रमती रम *छोरी छोरा पिडीया* खोसेर रमती रमतेते. आन पिडीया खोसेर वना छोरी छोरान गिदेमायीन कच क.

 

11) *मारे विर सरीको विर पीडीया देदर,*

*तोन तांडेरो नायक बनावुरे विर पिडीया देदर,*

*तोन गामेरो पटलीया बनावुरे विर पिडीया देदर,*

 

*मारे भेनेसरीकी भेन पीडीया लेलय,*

*मारे भेनेसरीकी भेन पीडीया लेलय,*

 

*मारे विर सरीको विर पीडीया देदर,*

तोन तांडेरो नायक बनावुरे विर पिडीया देदर,*

*तोन गामेरो पटलीया बनावुरे विर पिडीया देदर,*

 

*मारे भेनेसरीकी भेन पीडीया लेलय,*

*मारे भेनेसरीकी भेन पीडीया लेलय,*

 

आसे परकारेती रात भर रमती रम आन पच दूसरे दाड परभातीच छोरीय वूठ आन वोलडीवूप पाणी नाकेन जाव. आन पाणी नाकेर नंतर आन पच से वोलडी येक जाग लान जमा कर आन पच तीसरे पोरेतोनी से याडी भेने डपडाप रमती रम. पच तीसरे पोर छोरीय बोरडी झुपकेन जाव आन वत सदा छोरीय गिद बोल क.

 

12) *बोरडीरे बोर खाटे मिठे बोर,*

*तम लाग जाव जो तम झड जाओ रे,*

*कनु न कनीया चरमटडी,*

*काई चाळो लगायी ये चरमटडी,*

*वो नायकेरे खीसीयाम चरमटडी,*

 

आसे तराती बोरडी झुपकन आयेर नंतर पच छोरीय बाप दादार नामेर जे डोना पेरमेलेच वु डोना वोरकन तोड. आन वोन मांगणी मांग क मारे घंवून आचो भाव मळेदेस आन डोना वोलती तोडेर आंग येक गिद बोल क.

 

13) *लियु लियु ये बापूरो नाम जेरे पच तोडीयु तिज,*

*बापु दिय ये आसासो जेरे पच बोलीवु गीद,*

*लियु लियु ये याडी रो नाम जेरे पच तोडीयु तिज,*

*याडी दिय ये आसासो जेरे पच तोडी यु तिज,*

 

आन तिज तोडेर नंतर पच *चलोकडीरो डोना* लेन छोरी छोरा थोडा रमती रम  आन चलोकडीर डोनार र रमती रमतु रमतु छोरी गिद बोल क.

 

15) *मारो चलोकडीरो डोना,*

*जुवाळेती कोणी खोसाय मारो डोना,*

*मारो चलोकडीरो डोना,*

*राहुलेती कोणी खोसाय मारो डोना,*

 

आसे परकारेती डोनार रमती रमन पच से तांडेर नायक कारभारी आन मोठे मोठे गोरूर बेपारी बेसजाव. आन पच छोरीय वोनुन चूंगा द. आन पच नायक वो वोलडी परेती वोदूर घवुंर काॅलीटी देकन भाव ठरान वोंदुर घवूंर भावेर रूपेम प्रती *एक मळेंर* पिसा देद. आन पच तांडेवाळेन कळ क मार घंवून कतराक भाव मळो. केन खूशी मनाव आन पच वो तीजेन आन गणगोरा गणगोरीन वेरायेन लेजाव जातु जातु छोरीय एक गिद बोलती बोलती जाव क.

 

15) *वेगी कायी सातणो मनेरी हुश,*

*आडो हटकीया वूभोच ये*

*जरासेकी रेगी सातणो मनेरी हुश,*

*आडो हटकीया हुबोच ये,*

*कोणी वी सातढो मनेरी हुश*

*आडो हटकी हुबोच ये*

 

आसे परकारेती गिद बोलन छोरीय तिज वेरायेर वाटेती जातु जातु छचीयार वोंदुर वाट आडान वो छोरीवून काही साक्तर पुछच. आन वोर वुतर देयेर बाधच वोनुन आंग जायदच. वत आसे साक्तर पुछच क.

 

*पाणीम उपज, पाणीम निपज, पाणीम समाजाव*

*येर आरत क छोर पच आंग जाव*

 

हानु केन छोरीन आडा लच पच छोरी वो साक्तरेन सोडान वोर वूतर दच. *नूण* पच छोरीय आंगेर वाटेन निकळच आन आंघ नदीप जान तिज वेरादच आन पच जे पिडीयार रमतीम जे जितच वोर पग धोन हारेवाळेन पाणी पिळूं लागच आन पच वतच गोरूर तिज तेवार खतम वेजावच……🙏🙏

 

यी तीजे लारेर कारण म मार लकणीर माध्यमे मायीती थोडसेकेम मांडेर प्रयत्न कीदोचू. यिच खरो वेणु करण मारो केणु छेयी पण मार चिंतण मतण डाव लोकु कनेती मळी वो मायीतीर आधारेप यी म लकोचु. आन मार लकणी लकण म थांबूचू…..जै गोर जै सेवालाल

 

🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀

से गोर भायीन तिजेर तेवारेर हिवडेर गाठेकनेती घणी घणी सेवा सायीच्छा

🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀🥀

 

✍ *लकेवाळो* ✍

*गोर रावूल नारायण भूकीया*

*साहित्यीक दळ अमरावती विभागीय संयोजक*

*तांडो धूळापूर ता. दारवा जी. यवतमाळ*

*मो. न. :- 7776021066*